EU AI Act nije više „dolazi“ — dio obaveza je u primjeni od 2. avgusta 2026. Za firme u Bosni i Hercegovini to znači nešto vrlo konkretno: ako radite s klijentima iz EU ili za njih, vaš način korištenja AI alata je dio te priče.
U nastavku je kratak pregled: šta je stvarno na snazi, šta je pomjereno, i šta vrijedi uraditi u narednih mjesec dana. Bez pravnog žargona.
Koga se tiče
Uredba (EU) 2024/1689 ne pita gdje vam je firma. Pita dodiruje li vaš AI sistem ili njegov rezultat tržište EU — kroz prodaju, pristup ili ugrađene integracije. Ako imate EU klijente, ako im radite usluge ili ako AI koristite za odluke koje se tiču ljudi (selekcija kandidata, kreditni scoring, korisnička podrška), u dometu ste.
BiH još nema zakon po modelu AI Acta, ali obaveze stižu drugim putem: kroz ugovore s EU klijentima i kroz uslove EU dobavljača.
Šta je na snazi sada
- Zabrane (član 5). Nema social scoringa, prepoznavanja emocija na radnom mjestu i u školama, nekontrolisanog scrapinga za baze lica. Na snazi od februara 2025.
- Pravila za opšte modele. Transparentnost i autorska prava za dobavljače modela poput ChatGPT-a, Geminija i Claudea. Na snazi od avgusta 2025.
- Transparentnost (član 50). Korisnik mora znati da razgovara s AI sistemom, a AI sadržaj — uključujući deepfake — mora biti označen. Na snazi od 2. avgusta 2026.
Evropska komisija je u julu 2026. objavila smjernice za primjenu člana 50, pa je jasnije šta se traži u praksi.
Šta je pomjereno, a šta nije
Rokovi za visokorizične sisteme jesu pomjereni: Prilog III na 2. decembar 2027, a Prilog I na 2. avgust 2028. To je izmjena kroz Digital Omnibus paket i odnosi se na sisteme koji zahtijevaju procjenu rizika, dokumentaciju, logovanje i ljudski nadzor.
Ali član 50 i zabrane nisu pomjereni. Isti datumi važe za sve: i za firme koje razvijaju AI, i za one koje ga samo koriste.
Do kraja 2026. dolazi još jedan rok: mašinski čitljivo označavanje AI sadržaja za generativne sisteme koji su bili na tržištu prije 2. avgusta. Rok je 2. decembar 2026, a isti datum važi i za nove zabrane (AI alati za kreiranje intimnog sadržaja bez pristanka i CSAM materijala).
Tri mita koja čujemo u razgovorima
- „Moramo certificirati ChatGPT.“ Ne. Certifikacija se odnosi na visokorizične AI sisteme koje firma stavlja na tržište, ne na korištenje gotovih alata za pisanje ili analizu.
- „Moramo se registrovati kod EU.“ Ne postoji opšta registracija za korisnike AI alata. Ono što postoji su evidencija kod vas, označavanje sadržaja i odgovornost za odluke.
- „Nas se ne tiče, nismo u EU.“ Tiče se, ako radite za EU klijente. Prvi koji će to tražiti nije regulator, nego vaš klijent kroz aneks ugovora.
Pet koraka koje možete uraditi ovaj mjesec
- Napravite popis AI alata. Ne samo ono što je firma platila — i alate koje zaposleni koriste iz svoje ruke. To je polazna tačka za sve ostalo.
- Provjerite transparentnost. Ako imate chatbot ili glasovnog agenta, mora jasno reći da je AI. Ako objavljujete AI generisani sadržaj, označite ga.
- Uklonite zabranjene upotrebe. Prepoznavanje emocija zaposlenih, social scoring, prepoznavanje lica u realnom vremenu na javnim mjestima — to nije pitanje procjene rizika.
- Odredite odgovornu osobu. Za svaki AI sistem: ko odobrava upotrebu, ko provjerava rezultat, gdje se vodi evidencija.
- Obucite tim. Član 4 traži „odgovarajuće mjere“ za AI pismenost. Kratka obuka s pravilima firme je dovoljna; potpuno odsustvo nije.
Šta dalje
Najveći rizik nije kazna, nego izgubljen posao jer ne možete pokazati kako koristite AI. Firme koje danas imaju popis sistema i jasna pravila prolaze due diligence EU klijenata bez zastoja. Ostali ga prolaze uz konsultante i advokate — skuplje i sporije.
Ako niste sigurni odakle početi, pošaljite nam spisak AI alata koje koristite. Nakon trideset minuta razgovora znate gdje ste u odnosu na rokove i šta je prioritet. Javite se na hello@bixie.ba ili zakažite termin na meeting.bixie.ba.
Napomena: ovaj tekst je pripremljen uz pomoć AI alata i pregledan i odobren od strane BIXIE tima. Izvori: Uredba (EU) 2024/1689; Evropska komisija, stranica „AI Act“, ažurirana 3.8.2026; smjernice Komisije o transparentnosti (član 50), juli 2026. Tekst je informativan i ne predstavlja pravni savjet.